آجر

معرفی انواع آجر ساختمانی، کاربردها و ویژگی های آن ها

آنچه در این مقاله می‌خوانید:

آجر چیست؟

آجر یکی از قدیمی‌ترین و پرکاربردترین مصالح ساختمانی در جهان است که از گذشته تا امروز در ساخت دیوار، نما، کف، سقف، طاق و بسیاری از بخش‌های ساختمان مورد استفاده قرار گرفته است.

بر اساس تعریف ارائه‌شده در مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان، آجر فرآورده‌ای ساختمانی است که در گونه‌های مختلف رسی، شیلی و شیستی، مارنی، ماسه آهکی و بتنی و در شکل‌های گوناگون تولید می‌شود و عمدتاً در دیوارچینی، نماسازی، کرسی‌چینی، کف‌سازی و کف‌چینی کاربرد دارد.

آجر علاوه بر استفاده در بخش‌های سازه‌ای و سفت‌کاری، یکی از مصالح مهم در طراحی نمای خارجی و دکوراسیون داخلی ساختمان نیز محسوب می‌شود. تنوع رنگ، ابعاد، بافت و روش تولید آجر باعث شده است این محصول در سبک‌های مختلف معماری مورد استفاده قرار گیرد.

تاریخچه استفاده از آجر

استفاده از آجر سابقه‌ای بسیار طولانی دارد و نمونه‌های تاریخی استفاده از آن را می‌توان در بسیاری از تمدن‌های قدیمی مشاهده کرد.

در ایران نیز آجر از گذشته‌های دور یکی از مصالح اصلی ساخت‌وساز بوده است و در بناهای تاریخی، دیوارها، طاق‌ها، گنبدها، نماها و سایر بخش‌های ساختمان استفاده شده است.

امروزه نیز اگرچه مصالح ساختمانی جدیدی وارد صنعت ساخت‌وساز شده‌اند، آجر همچنان به دلیل دوام، تنوع، زیبایی، سهولت اجرا و قابلیت استفاده در نما و دکوراسیون داخلی، جایگاه مهمی در صنعت ساختمان دارد.

آجر چگونه ساخته می شود؟

برای تولید آجرهای رسی، ابتدا خاک مناسب و مواد اولیه موردنیاز آماده و با مقدار مشخصی آب مخلوط می‌شوند تا ماده‌ای خمیری به نام گل آجر ایجاد شود.

سپس گل آماده‌شده با توجه به نوع آجر و روش تولید، به شکل و ابعاد موردنظر قالب‌گیری یا از دستگاه‌های شکل‌دهی عبور داده می‌شود.

پس از شکل‌دهی، خشت‌های خام باید خشک شوند تا رطوبت اضافی آن‌ها کاهش پیدا کند. در مرحله بعد، خشت‌های خشک‌شده در کوره‌های آجرپزی و در دمای مناسب پخته می‌شوند.

دمای پخت، مدت زمان حرارت‌دهی، نوع خاک و ترکیبات اولیه، تأثیر زیادی بر رنگ، مقاومت، تخلخل و سایر ویژگی‌های آجر نهایی دارند.

کاربردهای آجر در ساختمان

آجر به دلیل تنوع در شکل و ابعاد، کاربردهای بسیار زیادی در ساختمان دارد. از مهم‌ترین کاربردهای آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* ساخت دیوارهای باربر و غیرباربر
* ساخت تیغه‌های داخلی
* نماسازی ساختمان
* کرسی‌چینی
* ساخت طاق و قوس
* اجرای برخی سقف‌ها
* کف‌سازی و کف‌چینی
* دکوراسیون داخلی
* ساخت دیوارهای محوطه
* استفاده در شومینه و فضاهای حرارتی با آجر مناسب
* استفاده در پروژه‌های مرمت و بازسازی ساختمان‌های تاریخی

برخی انواع آجر به دلیل ظاهر مناسب می‌توانند بدون پوشش اضافی در نمای ساختمان استفاده شوند.

انواع آجر از نظر شکل ظاهری

آجرها از نظر شکل ظاهری و میزان توخالی یا توپر بودن به گروه‌های مختلفی تقسیم می‌شوند.

آجر توپر

آجر توپر دارای حفره‌های بسیار کم یا فاقد سوراخ‌های عبوری قابل‌توجه است و معمولاً چگالی و مقاومت بیشتری نسبت به انواع توخالی دارد.

این نوع آجر بسته به مشخصات فنی می‌تواند در ساخت دیوارهای باربر، سفت‌کاری و برخی کاربردهای خاص مورد استفاده قرار گیرد.

آجر توخالی

آجرهای توخالی دارای حفره‌هایی در ساختار خود هستند که باعث کاهش وزن آجر و مصرف کمتر مواد اولیه می‌شود.

میزان و شکل حفره‌ها می‌تواند با توجه به نوع آجر و استاندارد تولید متفاوت باشد. استفاده از آجرهای توخالی در برخی دیوارها می‌تواند باعث کاهش وزن مرده ساختمان شود.

آجر سوراخ دار

آجر سوراخ‌دار دارای سوراخ‌های متعدد و مشخصی در ساختار خود است. این سوراخ‌ها می‌توانند باعث کاهش وزن آجر و همچنین بهبود درگیری آجر با ملات شوند.

یکی از نمونه‌های شناخته‌شده این گروه، آجرهای ماشینی سوراخ‌دار هستند که در سفت‌کاری ساختمان کاربرد زیادی دارند.

آجر متخلخل

آجر متخلخل دارای منافذ بیشتری در ساختار خود است که می‌تواند باعث کاهش وزن و بهبود برخی ویژگی‌های حرارتی آن شود.

روش تولید و میزان تخلخل آجر باید مطابق استاندارد و کاربرد موردنظر انتخاب شود، زیرا افزایش تخلخل بیش از حد می‌تواند بر مقاومت مکانیکی محصول تأثیر بگذارد.

انواع آجر از نظر کاربرد

از نظر کاربرد، آجرهای ساختمانی را می‌توان به گروه‌هایی مانند آجر نما، آجر مهندسی و آجر معمولی تقسیم کرد.

آجر نما

آجر نما برای استفاده در نمای خارجی یا داخلی ساختمان طراحی می‌شود و علاوه بر مقاومت مناسب، باید از نظر ظاهری نیز کیفیت مطلوبی داشته باشد.

آجرهای نما معمولاً در برابر عوامل محیطی مانند رطوبت، تغییرات دما، تابش خورشید و فرسایش مقاومت مناسبی دارند.

آجر نما در انواع مختلفی از جمله آجرهای ماشینی، دستی، پلاکی و نسوز تولید می‌شود و می‌تواند در رنگ‌ها، ابعاد و بافت‌های مختلف در بازار موجود باشد.

آجر مهندسی

آجر مهندسی نوعی آجر متراکم و مقاوم است که برای کاربردهایی که نیاز به مقاومت فشاری و دوام بالاتر دارند مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این آجرها معمولاً به روش صنعتی تولید می‌شوند و می‌توانند به صورت توپر یا سوراخ‌دار عرضه شوند.

از مهم‌ترین ویژگی‌های آجرهای مهندسی می‌توان به مقاومت فشاری بالا، جذب آب کنترل‌شده و دوام مناسب اشاره کرد.

آجر معمولی یا توکار

آجر معمولی برای کاربردهای عمومی ساختمان و بخش‌هایی که ظاهر نما اهمیت کمتری دارد مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این آجرها می‌توانند به روش ماشینی یا سنتی تولید شوند و با توجه به نوع و مشخصات خود برای ساخت دیوارهای باربر یا غیرباربر، تیغه‌ها و سایر عملیات سفت‌کاری کاربرد داشته باشند.

انواع آجر از نظر جنس و مواد اولیه

آجرها بر اساس مواد اولیه و ترکیبات مورد استفاده نیز به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. آجر لعابی، آجر سفالی، آجر نسوز و آجر ماسه آهکی از جمله انواع مهم در این دسته‌بندی هستند.

آجر لعابی چیست؟

آجر لعابی نوعی آجر است که سطح آن با لایه‌ای از لعاب پوشانده می‌شود. لعاب علاوه بر ایجاد ظاهر زیبا و تنوع رنگی، می‌تواند سطح آجر را در برابر برخی عوامل محیطی مقاوم‌تر کند.

استفاده از لعاب می‌تواند مقاومت سطحی آجر را در برابر رطوبت، فرسایش، هوازدگی و برخی مواد شیمیایی افزایش دهد.

آجرهای لعابی در رنگ‌های متنوعی مانند آبی، زرد، فیروزه‌ای، قرمز و قهوه‌ای تولید می‌شوند و بیشتر در نمای ساختمان، دکوراسیون داخلی و برخی طراحی‌های معماری مورد استفاده قرار می‌گیرند.

قیمت آجر لعابی معمولاً به دلیل فرآیند تولید و پوشش لعاب، از آجرهای معمولی بیشتر است.

آجر سفالی چیست؟

آجر سفالی یکی از انواع قدیمی و پرکاربرد مصالح ساختمانی است که از خاک رس و مواد معدنی مناسب ساخته و در کوره پخته می‌شود.

این آجرها معمولاً وزن نسبتاً پایینی دارند و در ساخت تیغه‌های جداکننده و دیوارهای غیرباربر کاربرد زیادی دارند.

آجرهای سفالی در انواع مختلفی مانند آجر سفالی دستی و صنعتی تولید می‌شوند. نوع صنعتی با استفاده از ماشین‌آلات شکل‌دهی و تجهیزات تولید می‌شود و از نظر ابعاد و کیفیت یکنواختی بیشتری دارد.

یکی از ویژگی‌های مهم آجرهای سفالی، وزن نسبتاً پایین آن‌ها است که می‌تواند در کاهش وزن دیوارها مؤثر باشد.

آجر نسوز چیست؟

آجر نسوز نوعی آجر مقاوم در برابر حرارت است که از مواد معدنی مقاوم به حرارت تولید می‌شود.

این آجرها علاوه بر کاربرد در کوره‌ها و تجهیزات صنعتی، در نمای ساختمان، شومینه و دکوراسیون داخلی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند.

آجرهای نسوز در برابر حرارت و در بسیاری از انواع، در برابر تغییرات دمایی و شرایط محیطی مقاومت مناسبی دارند. تنوع رنگ و بافت نیز باعث شده است این محصولات در طراحی نما محبوب باشند.

از ویژگی‌های مهم آجر نسوز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

* مقاومت حرارتی بالا
* دوام مناسب
* ثبات رنگ در بسیاری از انواع
* مقاومت مناسب در برابر عوامل محیطی
* تنوع رنگ و بافت
* قابلیت استفاده در نمای داخلی و خارجی
* کاربرد در کوره‌ها و محیط‌های با دمای بالا

قیمت آجر نسوز معمولاً از بسیاری از آجرهای معمولی بیشتر است.

انواع آجر نسوز

آجرهای نسوز بر اساس ترکیبات و کاربرد به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند.

آجر نسوز سیلیسی

آجر نسوز سیلیسی بر پایه مواد غنی از سیلیس تولید می‌شود و در برخی کوره‌های صنعتی مانند کوره‌های فولادسازی، کک‌سازی و صنایع شیشه و سرامیک کاربرد دارد.

آجر نسوز آلومینایی

آجر نسوز آلومینایی بر پایه اکسید آلومینیوم یا آلومینا تولید می‌شود و به دلیل مقاومت حرارتی بالا در کوره‌های صنعتی، صنایع فولاد، ذوب فلزات و برخی تجهیزات تولید شیشه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آجر نسوز قلیایی یا منیزیتی

آجرهای نسوز قلیایی که در گروه آجرهای منیزیتی و منیزیا-اسپینل نیز قرار می‌گیرند، بر پایه ترکیباتی مانند اکسید منیزیم تولید می‌شوند و در برخی کوره‌های صنایع فولاد و فرآیندهای صنعتی با دمای بالا کاربرد دارند.

آجر نسوز زیرکونیومی و کرومی

آجرهای نسوز زیرکونیومی و کرومی برای کاربردهای تخصصی تولید می‌شوند و در شرایطی که مقاومت حرارتی، شیمیایی و سایشی بالایی موردنیاز باشد، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

آجر ماسه آهکی چیست؟

آجر ماسه آهکی یا آجر سیلیکات کلسیم از ترکیب ماسه سیلیسی، آهک و آب و سپس عمل‌آوری تحت فشار و بخار تولید می‌شود.

این آجرها می‌توانند مقاومت فشاری و ابعادی مناسبی داشته باشند و در برخی پروژه‌ها برای ساخت دیوارهای باربر و غیرباربر، دیوارهای حائل و سایر عملیات بنایی مورد استفاده قرار گیرند.

آجر ماسه آهکی می‌تواند از نظر رنگ و ظاهر نیز تنوع داشته باشد و در برخی موارد با استفاده از رنگدانه‌های مناسب تولید شود.

استفاده از این آجرها باید با توجه به شرایط محیطی انجام شود و در محیط‌هایی که در معرض مواد شیمیایی خورنده یا شرایط نامناسب قرار دارند، لازم است مقاومت شیمیایی و مشخصات فنی محصول پیش از مصرف بررسی شود.

آجر ماشینی چیست؟

آجر ماشینی با استفاده از ماشین‌آلات و روش‌های صنعتی تولید می‌شود و معمولاً دارای سوراخ‌های متعدد است.

وجود سوراخ‌ها باعث کاهش وزن آجر و همچنین ایجاد درگیری مناسب با ملات می‌شود. آجرهای ماشینی در عملیات سفت‌کاری، ساخت دیوارها و تیغه‌ها کاربرد زیادی دارند.

یکی از مزایای آجر ماشینی، تولید یکنواخت‌تر و قیمت مناسب آن نسبت به برخی انواع آجرهای نما و تزئینی است.

با توجه به شکل سوراخ‌ها، میزان جذب آب و مشخصات محصول، کاربرد آجر ماشینی می‌تواند متفاوت باشد.

آجر فشاری یا آجر سنتی چیست؟

آجر فشاری یکی از انواع قدیمی آجر است که به روش سنتی تولید می‌شود. در روش سنتی، خاک مناسب با آب مخلوط شده و به شکل خشت درمی‌آید و پس از خشک شدن در کوره پخته می‌شود.

آجر فشاری به دلیل مقاومت و ویژگی‌های مناسب برای برخی عملیات سفت‌کاری، دیوارچینی و زیرسازی مورد استفاده قرار گرفته است.

این نوع آجر در ساختمان‌های قدیمی کاربرد بسیار زیادی داشته و هنوز نیز در برخی پروژه‌های ساختمانی و مرمتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

وزن آجر فشاری به ابعاد، مواد اولیه و روش تولید آن بستگی دارد و نمی‌توان یک وزن ثابت را برای تمام انواع آن در نظر گرفت.

آجر لفتون چیست؟

آجر لفتون یکی از آجرهای سوراخ‌دار پرکاربرد در ساختمان‌سازی است که معمولاً در رنگ‌های قرمز و زرد تولید می‌شود.

این آجر به دلیل وجود سوراخ‌ها، وزن کمتری نسبت به آجر توپر دارد و در دیوارچینی و برخی عملیات سفت‌کاری و نما مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ابعاد آجر لفتون بسته به نوع محصول و کارخانه تولیدکننده می‌تواند متفاوت باشد.

آجر چارک چیست؟

آجر چارک اصطلاحی است که در برخی بازارهای مصالح ساختمانی برای آجرهایی با ابعاد کوچک‌تر یا آجرهایی که از طول به بخش مشخصی تقسیم شده‌اند به کار می‌رود.

این نوع آجرها می‌توانند برای تکمیل گوشه‌ها، تنظیم ابعاد دیوار، اجرای جزئیات معماری و برخی قسمت‌های خاص دیوارچینی استفاده شوند.

آجر دکوراتیو چیست؟

آجر دکوراتیو بیشتر با هدف ایجاد جلوه بصری در فضای داخلی یا نمای ساختمان استفاده می‌شود.

این آجرها در طرح‌ها، رنگ‌ها، بافت‌ها و ابعاد متنوع تولید می‌شوند و می‌توان از آن‌ها برای طراحی دیوارهای داخلی، رستوران‌ها، دفاتر، فضاهای تجاری، اتاق‌ها و نماهای خاص استفاده کرد.

آجرهای نسوز نیز در برخی کاربردها به دلیل ظاهر و تنوع رنگ، در گروه مصالح دکوراتیو قرار می‌گیرند.

آجر قزاقی چیست؟

آجر قزاقی از انواع قدیمی آجر است که ظاهر سنتی و نوستالژیک آن باعث شده در معماری سنتی و نماهای مدرن با سبک سنتی مورد توجه قرار گیرد.

این آجر در رنگ‌ها و ابعاد مختلف تولید می‌شود و می‌تواند به صورت دستی یا با روش‌های صنعتی و با ظاهر مشابه محصولات سنتی تولید شود.

آجرهای پلاک و برخی آجرهای خشتی و سنتی در گروه محصولاتی قرار می‌گیرند که از نظر ظاهر و سبک به آجر قزاقی نزدیک هستند.

آجر جوش چیست؟

آجر جوش یا آجر کلینکری در اثر پخت شدید آجر و رسیدن آن به دمای بالا تولید می‌شود. در این فرآیند، ذرات آجر تا حدی به یکدیگر جوش می‌خورند و محصولی متراکم و مقاوم ایجاد می‌شود.

این نوع آجر در برخی کاربردهای خاص مانند کف‌سازی، دیوارهای صنعتی، تونل‌ها و محیط‌هایی که مقاومت و دوام بالایی موردنیاز است، کاربرد دارد.

دمای تولید آجر جوش بسته به نوع مواد اولیه و روش تولید متفاوت است و نمی‌توان یک دمای ثابت را برای تمام محصولات تعیین کرد.

آجر نانو چیست؟

آجرهای دارای پوشش یا فناوری نانو با هدف بهبود برخی ویژگی‌های سطحی آجر تولید یا پوشش‌دهی می‌شوند.

پوشش‌های نانویی می‌توانند در برخی محصولات باعث کاهش نفوذ آب و آلودگی سطحی و افزایش مقاومت در برابر برخی عوامل محیطی شوند.

با این حال، میزان عملکرد پوشش نانو به نوع ماده، روش اجرا و کیفیت محصول بستگی دارد و نباید آن را به‌عنوان یک پوشش کاملاً نفوذناپذیر در تمام شرایط در نظر گرفت.

چگونه آجر مناسب را انتخاب کنیم؟

انتخاب آجر مناسب به محل استفاده و شرایط پروژه بستگی دارد. برای انتخاب صحیح باید عواملی مانند مقاومت فشاری، میزان جذب آب، وزن، ابعاد، مقاومت در برابر شرایط محیطی، ظاهر، قیمت و نوع کاربرد بررسی شود.

برای مثال، آجر مورد استفاده در نمای خارجی باید مقاومت مناسبی در برابر رطوبت، تغییرات دما و شرایط جوی داشته باشد؛ در حالی که برای یک دیوار داخلی غیرباربر ممکن است وزن و عایق بودن اهمیت بیشتری داشته باشد.

در محیط‌های صنعتی و دمای بالا نیز استفاده از آجر معمولی مناسب نیست و باید از آجر نسوز متناسب با دما و شرایط شیمیایی محیط استفاده شود.

جمع بندی

آجر یکی از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین مصالح ساختمانی است که به دلیل تنوع بالا، دوام، قابلیت اجرا و زیبایی همچنان در صنعت ساختمان کاربرد گسترده‌ای دارد.

آجرها بر اساس شکل، کاربرد، جنس، روش تولید و ویژگی‌های فنی به انواع مختلفی مانند آجر توپر، آجر توخالی، آجر سوراخ‌دار، آجر نما، آجر مهندسی، آجر معمولی، آجر لعابی، آجر سفالی، آجر نسوز، آجر ماسه آهکی، آجر ماشینی، آجر فشاری، آجر لفتون، آجر قزاقی، آجر دکوراتیو و آجر جوش تقسیم می‌شوند.

هر یک از این محصولات برای شرایط خاصی طراحی شده‌اند و انتخاب صحیح آن‌ها باید بر اساس کاربرد، مشخصات فنی و شرایط محیطی پروژه انجام شود. استفاده از آجر مناسب می‌تواند علاوه بر افزایش دوام و کیفیت ساختمان، نقش مهمی در زیبایی نمای داخلی و خارجی نیز داشته باشد.

نظرات (۳)

کاربر
احمدی
۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۴

مقاله بسیار مفیدی بود..

کاربر
مهندس سعیدی
۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۴

نکته بسیار مهم در مورد آرماتوربندی و همپوشانی میلگردها عالی بود. ممنون.

ارسال نظر